احساس گناه چیست

  • احساس گناه چیست

احساس گناه حسی ناخوشایند از پشیمانی یا ناراحتی از واقعه ای است که در گذشته رخ داده است. این احساس زمانی به وجود می آید که فرد کاری را برخلاف ارزش ها و باورهای خود انجام داده، یا باوری بر خلاف باورهای خود اتخاذ کرده و یا نسبت به دیگران کار نامناسبی انجام داده است. افرادی که احساس گناه فراوانی دارند در نتیجه عذاب زیادی را تجربه می کنند که ممکن است بر باورهای آنها، روابطشان، فعالیت های روزانه و در نهایت بینش آنها نسبت به زندگی تأثیر گذارد. افرادی که نتوانند با این درد کنار بیایند برای درمان و دریافت کمک به متخصص این حوزه مراجعه می کنند.

احساس گناه رابطه مستقیمی با رفتارهای اخلاقی دارد که سبب می شود افراد از باورها و هنجارهای اجتماعی خود پیروی کنند، چرا که احساس گناهی که از انجام فعالیتی خطا به وجود می آید می تواند سبب شود فرد برای جبران آن به سراغ همدردی با دیگران رفته و مسئولیت خطای خود را بپذیرد. احساس گناه می تواند به صورتی ناخوشایند باشد که در طولانی مدت به اضطراب، ناراحتی های شدید، افسردگی یا نفرت از خود منجر شود. برخی از محققین معتقدند احساس گناه تنها مختص انسان می باشد. احساس گناه تا حدودی به احساس شرم مربوط است اما با آن تفاوت دارد. در حالی که احساس گناه با رفتار خطا مرتبط است، شرم با خود فرد در ارتباط می باشد. افرادی که احساس گناه دارند فکر می کنند “من کار خطایی انجام دادم” اما فردی که احساس شرم دارد می گوید ” من بد هستم”. تفاوت شرم و گناه در تعریف این دو در فرهنگ ها نهفته است. در فرهنگ هایی مانند فرهنگ یونانی یا ژاپنی، برداشت دیگران در مورد فرد اهمیت زیادی دارد و زمانی که فردی خطایی انجام می دهد، آبرو و احترامش را از دست می دهد، و بسیار خجالت زده می شود. تنبیه آنها عدم پذیرش از جانب دیگران و بی آبرویی است. در حالی که در فرهنگ هایی که به اخلاق بسیار اهمیت می دهند مانند فرهنگ ما، عذر خواهی بابت کار خطایی که انجام داده و سعی در جبران آن می تواند از بار گناه آن بکاهد. در فرهنگ های مذهبی که در آن گناه نقش اصلی و اساسی ایفا می کند، نقش خودآگاه در انجام کاری خطا بسیار اهمیت پیدا می کند. به همین میزان، گناه می تواند از هنجارهای اجتماعی نیز تأثیر بپذیرد و برخی فرهنگ ها بیشتر از سایرین سبب ایجاد احساس گناه در فرد می شوند. ممکن است فردی در یک فرهنگ به دلیل کار اشتباهی که انجام داده به شدت احساس گناه داشته باشد اما فردی دیگر در فرهنگی دیگر اصلاً حتی متوجه آن نشود. بنابراین می توان نتیجه گرفت که احساس گناه تا حدودی آموختنی است.

 

  1. مدیری که به گذشته خود می نگرد و به خاطر انجام دادن/ندادن برخی کارها احساس گناه می کند، مانند اینکه نتوانسته زمان لازم را در اختیار کودکان خود قرار دهد.
  2. فردی که برای طلاق اقدام کرده ممکن است احساس گناه داشته باشد چرا که با باور متعهد بودن به زندگی زناشویی اش تداخل دارد.
  3. والدی که رابطه صمیمی با کودک خود نداشته و ممکن است به این خاطر احساس گناه را تجربه کند چرا که برای برقراری رابطه ای مناسب تا جایی که می توانسته تلاش نکرده است.

 

​​​​​​​برخی از افراد در کنار امدن با احساس گناه دچار مشکل می شوند که ممکن است سبب افسردگی یا اضطراب مزمن در آنها شود. احساس گناه و شرم از عواملی هستند که احتمالاً به رفتارهای وسواسی فکری-عملی (Obsessive and Compulsive behaviors) منجر شده و احساس گناه شدید ممکن است سبب شود فرد از روابط با اطرافیان خود دوری کند. روان درمانی می تواند به فرد کمک کند تا هیجانات ناخواسته را شناسایی و حل کند. از طرفی درمان می تواند به فرد کمک کند چرا که به او یاد می دهد چگونه با احساسات منفی خود زندگی کند.

 

​​​​​​​برخی مواقع حل مسائل با فردی که نسبت به او به خاطر انجام رفتاری اشتباه، احساس گناه دارید، دشوار است؛ مانند زمانی که یکی از والدین از دنیا می رود و فرزند نمی تواند از او به خاطر رفتار اشتباه خود عذر خواهی کند. در سایر موارد ممکن است احساس گناه درک شده با رفتار متناسب نباشد یا حتی مدت ها بعد از عذر خواهی یا جبران ادامه داشته باشد. مثلاً ممکن است مادری به خاطر اینکه بر سر فرزندش فریاد کشیده مدت ها این حس را داشته باشد. در چنین مواردی، درمان روانشناختی می تواند کمک کننده باشد. درمانگر در شناخت و کنارآمدن با احساسات ناشناس به مراجع کمک کرده و مراجع می تواند افکارش نسبت به اتفاق را بازبینی و مجدداً شکلی تازه دهد. درمانگر همچنین می تواند برای حل مسائل مربوط به این احساس فرد، با خانواده او در ارتباط بوده و یا جلسات مشاوره ای ترتیب دهد.

 

برای درمان احساس گناه می توانید از مراحل زیر استفاده لازم را داشته باشید:

علت احساس گناه را بیابید. بسیاری از مواقع ممکن است احساس گناه ما ناشی از رفتار یا گفتار ما باشد که فردی دیگر را آزرده خاطر کرده است. ممکن است زمانی احساس گناه داشته باشید که کاملاً طبیعی و نرمال باشد که به آن احساس گناه خوب گفته می شود. چرا که همچون چراغ خطری شما را از رفتارتان آگاه می سازد.

احساس گناه نامناسب را شناسایی کنید. برخی مواقع ما احساس گناهی را تجربه می کنیم که نباید وجود داشته باشد. به این نوع حس گناه، احساس گناه ناسالم یا نامناسب می گویند. چرا که هدفی را دنبال نکرده و تنها حس بدی را در ما ایجاد می کند.

با دیگران در ارتباط باشید. برقرار کردن ارتباط با دیگران به همان اندازه که می تواند برای فرد دریافت کننده کمک مناسب باشد می تواند برای فردی که کمک را ارائه می کند نیز سود آور باشد. اگرچه باید این را مد نظر داشته باشید که کمک کردن شما به اطرافیان الزاماً به معنای این نیست که آنها نیز در قبال شما مسئولیت این را دارند که به شما کمک ارائه کنند.

خود را ببخشید. بخشش خود، همانند بخشیدن دیگران، بخشی مهم در کنار آمدن با این احساس و گذر از آن می باشد. اگر به خاطر آنچه که نسبت به دیگران انجام داده اید و یا مسائلی که از کنترل شما خارج هستند احساس گناه دارید، لازم است که خود را ببخشید. یک راه برای گذر از احساس گناه یادگیری بخشیدن خود است مانند زمانی که دوست خود را می بخشید. زمانی که رفتاری خطا از شما سر زد و به همان دلیل احساس گناه کردید، از سرزنش و گفتار منفی بپرهیزید و همواره این جمله را تکرار کنید که: اشتباهی مرتکب شدم اما این به این معنا نیست که آدم بدی هستم.

اگر لازم است به خاطر رفتار خود عذر خواهی کنید. بعد از شناسایی اینکه احساس گناه شما مثبت یا منفی است، می توانید نتیجه بگیرید که آیا برای رفتار خود نیاز به عذرخواهی دارید یا خیر.

در مورد احساساتتان بنویسید. نوشتن در مورد احساسات به شما کمک می کند تا آن را درک کرده و با آن کنار بیایید. با نوشتن دلایل احساس گناه خود شروع کنید. اگر به خاطر رفتار یا گفتار خود نسبت به فردی احساس گناه دارید، آن را با تمام جزئیاتی که به خاطر دارید یادداشت کنید. در نوشته هایتان احساس خود و اینکه چه چیزی سبب شد این حس را پیدا کنید نیز اضافه کنید.

در نهایت اگر نتوانستید با احساس گناه خود کنار بیایید، از یک متخصص کمک بگیرید.

 

فائق آمدن بر احساس گناهی طولانی مدت:

Y که ۲۳ سال دارد، برای درمان احساس گناه خود در مورد رفتار خطایی که در دوران نوجوانی داشته به مشاور مراجعه کرده است. او و چند تن از دوستانش دو مرد بی خانمان که در اطراف مدرسه آنها زندگی می کردند را مورد آزار و اذیت قرار می دادند. آنها را مسخره کرده، وسایل آنها را در سطل ها زباله می ریخته و سطل ها را به سمت آنها پرت می کردند. احساس گناه او بعد از سال ها و بازگشت به آن منطقه برای جبران و عذر خواهی بدتر شده است چرا که نتوانسته بود آنها را پیدا کند. بعد از گذشت جلساتی از مشاوره او تصمیم گرفت به پناهگاه هایی که از افراد بی خانمان سرپرستی می کنند و یا برای آنها غذا تهیه می کنند رفته و در انجام این امور به آنها کمک کند. اگرچه احساس گناه او از بین نرفته اما از این بابت که در حال کمک به افرادی است که مانند آن دو هستند، احساس رضایت می کند .


بروز رسانی: 22 آبان 1396

همایش سرا راهی به سوی موفقیت